Trong quá trình phân chia di sản thừa kế, vì nhiều lý do khác nhau (mong muốn nhường trọn vẹn nhà đất cho mẹ già dưỡng lão, nhường cho anh chị em có hoàn cảnh kinh tế khó khăn hơn, hoặc đang định cư ở nước ngoài không có nhu cầu đứng tên tài sản tại Việt Nam), một hoặc nhiều đồng thừa kế lựa chọn giải pháp không nhận kỷ phần của mình. Để việc từ chối có hiệu lực pháp lý và người khác có thể sang tên Sổ đỏ hợp pháp, người thừa kế phải lập Văn bản từ chối nhận di sản thừa kế có công chứng theo đúng quy định của Bộ luật Dân sự 2015 và Luật Công chứng 2014.

1. Quyền từ chối nhận di sản thừa kế theo Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015

Căn cứ theo Điều 620 Bộ luật Dân sự 2015, người thừa kế có quyền tự do từ chối nhận di sản, trừ những trường hợp đặc biệt bị pháp luật hạn chế:

“1. Người thừa kế có quyền từ chối nhận di sản, trừ trường hợp việc từ chối nhằm trốn tránh việc thực hiện nghĩa vụ tài sản của mình đối với người khác.
2. Việc từ chối nhận di sản phải được lập thành văn bản và gửi đến người quản lý di sản, những người thừa kế khác, người được giao nhiệm vụ phân chia di sản để biết.
3. Việc từ chối nhận di sản phải được thể hiện trước thời điểm phân chia di sản.”

2. Điều kiện cấm: Khi nào KHÔNG ĐƯỢC PHÉP từ chối nhận di sản?

Pháp luật quy định rõ: Người thừa kế không được phép từ chối nhận di sản nếu việc từ chối nhằm mục đích trốn tránh thực hiện nghĩa vụ tài sản của mình đối với bên thứ ba. Ví dụ:

• Người thừa kế đang bị Tòa án tuyên bản án buộc phải thi hành án trả nợ cho ngân hàng hoặc cá nhân khác.
• Người đó cố tình lập văn bản từ chối nhận di sản nhà đất để nhường lại cho anh em, nhằm mục đích tẩu tán tài sản để cơ quan thi hành án không thể kê biên tài sản thừa kế để trả nợ.
• Trong trường hợp này, chủ nợ hoặc Cơ quan Thi hành án dân sự có quyền khởi kiện yêu cầu Tòa án tuyên bố Văn bản từ chối nhận di sản thừa kế là vô hiệu theo quy định tại Điều 124 Bộ luật Dân sự 2015 (giao dịch dân sự giả tạo nhằm trốn tránh nghĩa vụ).

3. Phần di sản của người từ chối sẽ được giải quyết như thế nào?

Nhiều người lầm tưởng rằng trong văn bản từ chối, mình có thể ghi: “Tôi từ chối nhận di sản để tặng lại riêng cho anh A hoặc chị B”. Dưới góc độ pháp lý:

• Bản chất của từ chối: Từ chối nhận di sản là việc người thừa kế từ bỏ hoàn toàn tư cách và quyền hưởng di sản của mình đối với khối di sản đó. Do đó, người từ chối không có quyền chỉ định người khác thay thế mình nhận phần di sản đó.
• Quy tắc phân chia phần di sản bị từ chối:
  • Nếu chia thừa kế theo pháp luật: Căn cứ điểm c khoản 2 Điều 650 BLDS 2015, phần di sản của người từ chối nhận sẽ được chia đều cho những người thừa kế khác cùng hàng thừa kế với người đó.
  • Nếu muốn chuyển giao riêng cho 1 người cụ thể: Các bên nên lập Văn bản thỏa thuận phân chia di sản thừa kế (Điều 57 Luật Công chứng). Trong văn bản này, tất cả các đồng thừa kế cùng thống nhất thỏa thuận để duy nhất một người đứng tên toàn bộ di sản. Đây là phương thức an toàn, chuẩn xác và đúng bản chất giao dịch nhất.

4. Hồ sơ cần chuẩn bị để công chứng Văn bản từ chối nhận di sản

Khi đến tổ chức hành nghề công chứng để lập văn bản từ chối, người từ chối cần mang theo:

5. Thủ tục từ chối nhận di sản khi người thừa kế đang ở nước ngoài

Đối với người Việt Nam định cư ở nước ngoài hoặc công dân đang đi học tập, lao động tại nước ngoài:

• Người thừa kế ở nước ngoài không bắt buộc phải bay về Việt Nam chỉ để ký văn bản từ chối.
• Bạn có thể đến trực tiếp Đại sứ quán hoặc Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tại nước sở tại để lập và ký chứng thực Văn bản từ chối nhận di sản thừa kế trước mặt viên chức lãnh sự.
• Sau đó gửi văn bản bản chính đã được chứng thực hợp pháp hóa lãnh sự qua đường bưu điện về Việt Nam cho gia đình nộp kèm vào hồ sơ công chứng khai nhận di sản tại Việt Nam.

6. Cấu trúc chuẩn của Mẫu văn bản từ chối nhận di sản thừa kế

Một văn bản từ chối chuẩn mực theo Luật Công chứng bao gồm các nội dung cốt lõi:

1. Quốc hiệu & Tiêu ngữ: CỘNG HÒA XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM (Độc lập – Tự do – Hạnh phúc).
2. Tiêu đề: VĂN BẢN TỪ CHỐI NHẬN DI SẢN THỪA KẾ.
3. Thông tin người từ chối: Họ tên, số CCCD, ngày cấp, nơi thường trú.
4. Thông tin người để lại di sản: Họ tên, ngày mất theo Giấy chứng tử số…
5. Thông tin di sản thừa kế: Mô tả chi tiết Sổ đỏ số…, thửa đất số…, tờ bản đồ số…
6. Tuyên bố từ chối: Nêu rõ ý chí hoàn toàn tự nguyện từ chối toàn bộ kỷ phần di sản mà mình được hưởng theo pháp luật hoặc theo di chúc; không nhận bất kỳ quyền lợi hay nghĩa vụ nào liên quan đến khối di sản này.
7. Cam đoan: Cam đoan việc từ chối không nhằm trốn tránh bất kỳ nghĩa vụ tài sản nào đối với tổ chức, cá nhân khác; chịu trách nhiệm hoàn toàn trước pháp luật về lời cam đoan của mình.
8. Chữ ký, điểm chỉ của người từ chối và Lời chứng của Công chứng viên.