Lập di chúc khi còn minh mẫn, sáng suốt là giải pháp văn minh và có tầm nhìn xa nhất để một cá nhân định đoạt tài sản tích lũy cả đời cho con cháu theo đúng ý nguyện của mình, đồng thời ngăn chặn triệt để nguy cơ người thân trong gia đình kiện tụng tranh chấp sau khi mình qua đời. Tuy nhiên, nếu không am hiểu sâu sắc các quy định pháp luật về hình thức, nội dung và thủ tục công chứng, bản di chúc rất dễ bị Tòa án tuyên bố vô hiệu. Bài viết dưới đây của Luật Ánh Dương sẽ hướng dẫn chi tiết thủ tục lập di chúc hợp pháp chuẩn quy định của Bộ luật Dân sự 2015 và Luật Công chứng.

1. Điều kiện để một bản di chúc được coi là hợp pháp

Căn cứ theo Điều 630 Bộ luật Dân sự 2015, di chúc chỉ được coi là hợp pháp khi thỏa mãn đầy đủ các điều kiện sau:

1. Về ý chí và năng lực của người lập di chúc:
   • Người lập di chúc phải từ đủ 18 tuổi trở lên, có đầy đủ năng lực hành vi dân sự; hoàn toàn tỉnh táo, minh mẫn, sáng suốt trong khi lập di chúc.
   • Hoàn toàn tự nguyện, không bị bất kỳ ai lừa dối, đe dọa, cưỡng ép hoặc giả mạo chữ ký.
   • Người từ đủ 15 tuổi đến chưa đủ 18 tuổi được lập di chúc nếu được cha, mẹ hoặc người giám hộ đồng ý về việc lập di chúc.
2. Về nội dung của di chúc:
   • Nội dung không vi phạm điều cấm của luật, không trái đạo đức xã hội.
   • Chỉ được định đoạt những tài sản thuộc quyền sở hữu, sử dụng hợp pháp của người lập di chúc (tài sản riêng hoặc phần tài sản của mình trong khối tài sản chung với vợ/chồng hoặc người khác). Không được tự ý chia tài sản chung của vợ chồng khi chưa phân định.
3. Về hình thức của di chúc: Không trái quy định của luật. Di chúc có thể được lập bằng văn bản có công chứng, có chứng thực hoặc có người làm chứng theo luật định.

2. Các hình thức lập di chúc phổ biến hiện nay

3. Hồ sơ cần chuẩn bị khi làm thủ tục công chứng di chúc

Để hoàn tất thủ tục lập di chúc có công chứng tại tổ chức hành nghề công chứng, người lập di chúc cần chuẩn bị các giấy tờ sau:

• Giấy tờ nhân thân: Bản gốc Căn cước công dân gắn chip hoặc Hộ chiếu còn hạn sử dụng; Giấy xác nhận thông tin cư trú (mẫu CT07).
• Giấy tờ chứng minh tình trạng hôn nhân: Giấy chứng nhận đăng ký kết hôn (nếu có vợ/chồng), hoặc Giấy xác nhận tình trạng độc thân, hoặc Bản án/Quyết định ly hôn của Tòa án (để xác định tài sản là tài sản riêng hay tài sản chung).
• Giấy tờ chứng minh quyền sở hữu tài sản định đoạt:
  • Đối với nhà đất: Giấy chứng nhận quyền sử dụng đất, quyền sở hữu nhà ở (Sổ đỏ, Sổ hồng) bản chính.
  • Đối với tiền gửi: Sổ tiết kiệm bản chính, sao kê tài khoản ngân hàng, chứng chỉ quỹ.
  • Đối với ô tô, xe máy: Giấy chứng nhận đăng ký xe.
  • Đối với cổ phần, doanh nghiệp: Giấy chứng nhận đăng ký doanh nghiệp, sổ cổ đông.
• Giấy khám sức khỏe tâm thần (Rất quan trọng đối với người cao tuổi): Giấy xác nhận của bệnh viện chuyên khoa tâm thần hoặc bệnh viện đa khoa cấp huyện/tỉnh xác nhận người lập di chúc có năng lực nhận thức và điều khiển hành vi bình thường, minh mẫn sáng suốt.
• Giấy tờ nhân thân của người được hưởng di sản: Bản photo CCCD, giấy khai sinh để ghi chính xác họ tên, ngày sinh, số định danh trong di chúc.

4. Quy trình 4 bước lập và công chứng di chúc chuẩn mực

1. Bước 1 – Tiếp nhận yêu cầu & Tư vấn nội dung: Người lập di chúc bày tỏ ý nguyện phân chia tài sản với Công chứng viên hoặc Luật sư. Luật sư tư vấn các quy định về suất thừa kế bắt buộc (Điều 644 BLDS) để bản di chúc không bị tranh chấp.
2. Bước 2 – Soạn thảo văn bản di chúc: Công chứng viên soạn thảo bản dự thảo di chúc với các điều khoản pháp lý chặt chẽ, mô tả chi tiết danh mục tài sản và tỷ lệ phân chia cho từng người con/người thân.
3. Bước 3 – Đọc lại, ký tên và điểm chỉ: Người lập di chúc tự đọc lại (hoặc nghe Công chứng viên đọc lại từng câu chữ). Sau khi đồng ý toàn bộ nội dung, người lập di chúc trực tiếp ký tên và điểm chỉ ngón trỏ vào từng trang của di chúc trước mặt Công chứng viên.
4. Bước 4 – Công chứng viên ký chứng nhận & Lưu trữ: Công chứng viên ký lời chứng, đóng dấu tổ chức công chứng. Di chúc được lập thành nhiều bản: 01 bản giao cho người lập di chúc giữ và 01 bản lưu trữ bảo mật vĩnh viễn tại kho lưu trữ của văn phòng công chứng.

5. Chi phí công chứng di chúc tại Văn phòng công chứng là bao nhiêu?

Theo Thông tư liên tịch số 257/2016/TT-BTC của Bộ Tài chính, mức phí công chứng di chúc rất hợp lý:

• Phí công chứng di chúc chuẩn: 50.000 đồng/văn bản.
• Phí nhận lưu giữ di chúc: 100.000 đồng/trường hợp.
• Thù lao soạn thảo văn bản, in ấn, photo hồ sơ: Dao động từ 500.000 – 1.500.000 đồng tùy độ phức tạp của khối tài sản.
• Phí công chứng ngoài trụ sở (đến tận nhà riêng, bệnh viện đối với người già yếu): Thu theo thỏa thuận thực tế (khoảng 1.000.000 – 2.500.000 đồng tùy cự ly di chuyển).