Trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng, các cuộc hôn nhân giữa công dân Việt Nam với người nước ngoài hoặc giữa công dân Việt Nam đang sinh sống, làm việc, định cư tại nước ngoài diễn ra rất phổ biến. Tuy nhiên, khi quan hệ hôn nhân rạn nứt không thể hàn gắn, thủ tục ly hôn có yếu tố nước ngoài lại là một trong những thủ tục tố tụng phức tạp nhất trong hệ thống pháp luật Việt Nam. Vụ việc đòi hỏi việc xác định đúng thẩm quyền Tòa án, thực hiện hợp pháp hóa lãnh sự giấy tờ tư pháp và tiến hành các thủ tục ủy thác tư pháp quốc tế theo hiệp định tương trợ tư pháp.

1. Thế nào là ly hôn có yếu tố nước ngoài theo quy định pháp luật?

Căn cứ theo Điều 127 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 khoản 25 Điều 3 và Điều 127 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, một vụ việc ly hôn được xác định là có yếu tố nước ngoài khi thuộc một trong các trường hợp sau đây:

Trong thực tiễn giải quyết, việc thực hiện ly hôn có yếu tố nước ngoài đúng quy định pháp luật sẽ giúp các đương sự tiết kiệm đáng kể thời gian và chi phí tố tụng.

• Ly hôn giữa một bên là công dân Việt Nam và một bên là người nước ngoài.
• Ly hôn giữa những người nước ngoài với nhau nhưng đang thường trú hoặc sinh sống hợp pháp tại Việt Nam.
• Ly hôn giữa hai công dân Việt Nam với nhau nhưng tại thời điểm yêu cầu ly hôn có một bên hoặc cả hai bên đang cư trú, học tập, lao động hoặc định cư ở nước ngoài.
• Ly hôn giữa công dân Việt Nam ở trong nước nhưng tài sản chung của vợ chồng là bất động sản, tài khoản ngân hàng hoặc doanh nghiệp đặt tại nước ngoài.

2. Tòa án nào có thẩm quyền giải quyết ly hôn có yếu tố nước ngoài?

Xác định đúng Tòa án có thẩm quyền là bước tiên quyết để hồ sơ không bị chuyển lòng vòng hoặc trả lại. Căn cứ theo Điều 35, Điều 37 và Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015:

Trong thực tiễn giải quyết, việc thực hiện ly hôn có yếu tố nước ngoài đúng quy định pháp luật sẽ giúp các đương sự tiết kiệm đáng kể thời gian và chi phí tố tụng.

Để quá trình giải quyết ly hôn có yếu tố nước ngoài diễn ra thuận lợi, các bên đương sự cần chủ động chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, tài liệu chứng cứ ngay từ ban đầu.

3. Danh mục hồ sơ ly hôn có yếu tố nước ngoài bắt buộc phải có

Để Tòa án thụ lý, bộ hồ sơ phải được chuẩn bị đầy đủ và tuân thủ nghiêm ngặt các quy định về hình thức văn bản quốc tế:

Để quá trình giải quyết ly hôn có yếu tố nước ngoài diễn ra thuận lợi, các bên đương sự cần chủ động chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, tài liệu chứng cứ ngay từ ban đầu.

Khi tiến hành thủ tục liên quan đến ly hôn có yếu tố nước ngoài, việc hiểu rõ quyền và nghĩa vụ hợp pháp của mình là yếu tố then chốt để bảo vệ tối đa quyền lợi cá nhân.

1. Đơn ly hôn: Đơn yêu cầu công nhận thuận tình ly hôn (nếu hai bên đồng thuận) hoặc Đơn khởi kiện ly hôn (nếu đơn phương).
2. Giấy chứng nhận đăng ký kết hôn:
   • Nếu kết hôn tại Việt Nam: Nộp bản chính Giấy chứng nhận đăng ký kết hôn.
   • Nếu kết hôn tại cơ quan có thẩm quyền của nước ngoài: Bắt buộc phải thực hiện thủ tục Ghi chú kết hôn tại Sở Tư pháp hoặc UBND cấp huyện tại Việt Nam trước khi nộp đơn ly hôn ra Tòa.
3. Giấy tờ nhân thân của hai bên: Bản sao có công chứng CCCD gắn chip / Hộ chiếu Việt Nam của bên ở Việt Nam; Bản sao Hộ chiếu có chứng thực/hợp pháp hóa lãnh sự của bên ở nước ngoài.
4. Giấy khai sinh của con chung: Bản sao có công chứng hoặc bản trích lục (nếu có con chung).
5. Tài liệu chứng minh nơi cư trú của bên ở nước ngoài: Địa chỉ cụ thể, mã bưu chính (Zip code), số điện thoại, email tại nước sở tại để Tòa án thực hiện việc tống đạt văn bản tố tụng qua đường ủy thác tư pháp.
6. Giấy tờ về tài sản chung và nợ chung: Bản sao công chứng giấy tờ nhà đất, xe cộ, tài khoản ngân hàng (nếu có yêu cầu chia tài sản).

Quy định bắt buộc về Hợp pháp hóa lãnh sự: Căn cứ Nghị định 111/2011/NĐ-CP, toàn bộ giấy tờ, tài liệu, văn bản tự khai do cơ quan có thẩm quyền nước ngoài cấp hoặc công chứng tại nước ngoài phải được Hợp pháp hóa lãnh sự tại Bộ Ngoại giao/Cơ quan đại diện ngoại giao của Việt Nam ở nước sở tại và Dịch thuật công chứng sang tiếng Việt mới có giá trị pháp lý trước Tòa án Việt Nam (trừ trường hợp được miễn theo Hiệp định tương trợ tư pháp song phương).

👉 Xem thêm bài viết liên quan: Thủ tục ly hôn

Khi tiến hành thủ tục liên quan đến ly hôn có yếu tố nước ngoài, việc hiểu rõ quyền và nghĩa vụ hợp pháp của mình là yếu tố then chốt để bảo vệ tối đa quyền lợi cá nhân.

Theo kinh nghiệm hỗ trợ pháp lý của Luật Ánh Dương, các vướng mắc phổ biến trong ly hôn có yếu tố nước ngoài thường phát sinh do hồ sơ chưa hợp lệ hoặc thiếu chứng cứ theo yêu cầu của Tòa án.

👉 Xem thêm bài viết liên quan: Dịch vụ ly hôn trọn gói

Theo kinh nghiệm hỗ trợ pháp lý của Luật Ánh Dương, các vướng mắc phổ biến trong ly hôn có yếu tố nước ngoài thường phát sinh do hồ sơ chưa hợp lệ hoặc thiếu chứng cứ theo yêu cầu của Tòa án.

Các đương sự khi thực hiện ly hôn có yếu tố nước ngoài cần lưu ý tuân thủ chặt chẽ thời hạn tố tụng luật định nhằm tránh trường hợp hồ sơ bị đình chỉ hoặc kéo dài thời gian giải quyết.

4. Quy trình giải quyết khi vợ/chồng ở nước ngoài không thể về Việt Nam

Trong thực tế, bên ở nước ngoài thường gặp khó khăn về chi phí vé máy bay, công việc bận rộn hoặc không xin được visa để về Việt Nam tham gia tố tụng. Pháp luật Việt Nam đã có cơ chế giải quyết linh hoạt:

Các đương sự khi thực hiện ly hôn có yếu tố nước ngoài cần lưu ý tuân thủ chặt chẽ thời hạn tố tụng luật định nhằm tránh trường hợp hồ sơ bị đình chỉ hoặc kéo dài thời gian giải quyết.

Việc ủy quyền cho luật sư đại diện trong ly hôn có yếu tố nước ngoài là giải pháp tối ưu giúp đương sự hạn chế tối đa số lần phải trực tiếp có mặt làm việc.

Trường hợp 1: Hai bên thuận tình ly hôn nhưng một bên ở nước ngoài

Bên ở nước ngoài không bắt buộc phải bay về Việt Nam mà có thể thực hiện theo quy trình sau:

Việc ủy quyền cho luật sư đại diện trong ly hôn có yếu tố nước ngoài là giải pháp tối ưu giúp đương sự hạn chế tối đa số lần phải trực tiếp có mặt làm việc.

• Bên ở Việt Nam soạn sẵn Đơn yêu cầu thuận tình ly hôn, Bản tường trình ý kiến và Đơn xin vắng mặt rồi gửi sang nước ngoài.
• Bên ở nước ngoài mang hồ sơ đến Đại sứ quán hoặc Tổng Lãnh sự quán Việt Nam tại nước sở tại để ký tên, hợp pháp hóa lãnh sự và xác nhận chữ ký trước mặt viên chức lãnh sự.
• Gửi bộ hồ sơ đã chứng thực về Việt Nam cho bên kia nộp vào Tòa án nhân dân cấp tỉnh. Thẩm phán sẽ căn cứ vào hồ sơ hợp lệ để ban hành Quyết định công nhận thuận tình ly hôn mà không cần bên ở nước ngoài phải có mặt tại phiên hòa giải.

Trường hợp 2: Khởi kiện ly hôn đơn phương khi bên kia ở nước ngoài

Nếu bên ở nước ngoài không hợp tác, không chịu ký đơn hoặc cố tình cắt đứt liên lạc:

Trước khi nộp hồ sơ yêu cầu giải quyết ly hôn có yếu tố nước ngoài, đương sự nên kiểm tra kỹ tính chính xác của các thông tin nhân thân và tài sản được ghi nhận trong đơn.

• Nếu biết rõ địa chỉ: Tòa án Việt Nam sẽ thực hiện thủ tục Ủy thác tư pháp quốc tế thông qua Bộ Tư pháp và cơ quan ngoại giao sang Tòa án nước sở tại để tống đạt văn bản tố tụng cho bị đơn. Thời hạn ủy thác tư pháp thường mất từ 06 đến 12 tháng. Hết thời hạn ủy thác tư pháp mà bên kia không có ý kiến, Tòa án Việt Nam sẽ mở phiên tòa xét xử vắng mặt.
• Nếu bị đơn giấu địa chỉ: Nguyên đơn có thể yêu cầu Tòa án liên hệ thân nhân của bị đơn tại Việt Nam để xác minh hoặc thực hiện thủ tục niêm yết thông báo tìm kiếm theo quy định tại Điều 474 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015.