Ly hôn đơn phương là thủ tục giải quyết ly hôn theo yêu cầu của một bên vợ hoặc chồng khi không đạt được sự đồng thuận của đối phương. Thủ tục này mang bản chất là một vụ án dân sự (khởi kiện tranh chấp hôn nhân gia đình) với quy trình tố tụng chặt chẽ và phức tạp tại Tòa án nhân dân có thẩm quyền.

1. Điều kiện pháp luật để được giải quyết ly hôn đơn phương

Theo quy định tại Luật Hôn nhân và Gia đình 2014 Điều 56 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, Tòa án chỉ chấp nhận giải quyết cho ly hôn đơn phương khi người khởi kiện chứng minh được một trong các căn cứ sau:

Trong thực tiễn giải quyết, việc thực hiện ly hôn đơn phương đúng quy định pháp luật sẽ giúp các đương sự tiết kiệm đáng kể thời gian và chi phí tố tụng.

• Hành vi bạo lực gia đình: Đối phương có hành vi bạo hành về thể chất, lăng mạ xúc phạm danh dự nhân phẩm, hoặc cô lập kinh tế, đe dọa tinh thần gây tổn hại nghiêm trọng.
• Vi phạm nghiêm trọng quyền, nghĩa vụ của vợ, chồng: Bao gồm hành vi ngoại tình, chung sống như vợ chồng với người khác, không chăm sóc con cái, cờ bạc, nghiện ngập, phá tán tài sản chung.
• Tình trạng hôn nhân trầm trọng, đời sống chung không thể kéo dài: Hai bên mâu thuẫn sâu sắc, thường xuyên cãi vã, không còn sự quan tâm chia sẻ, đã sống ly thân trong thời gian dài và mục đích xây dựng gia đình hạnh phúc hoàn toàn không đạt được.
• Vợ hoặc chồng bị Tòa án tuyên bố mất tích: Khi một bên biệt tích 02 năm liền trở lên và đã có quyết định của Tòa án tuyên bố mất tích thì bên còn lại có quyền yêu cầu ly hôn đơn phương.

Quy định hạn chế quyền yêu cầu ly hôn của chồng: Căn cứ khoản 3 Điều 51 Luật Hôn nhân và Gia đình 2014, chồng không có quyền yêu cầu ly hôn trong trường hợp vợ đang có thai, sinh con hoặc đang nuôi con dưới 12 tháng tuổi. Quy định này nhằm bảo vệ sức khỏe thể chất và tâm lý của phụ nữ và trẻ nhỏ. Ngược lại, người vợ vẫn có toàn quyền nộp đơn ly hôn đơn phương trong giai đoạn này.

2. Thành phần hồ sơ khởi kiện ly hôn đơn phương

Để Tòa án thụ lý vụ án, người khởi kiện cần chuẩn bị đầy đủ bộ hồ sơ gồm các tài liệu sau:

3. Nộp đơn ly hôn đơn phương ở Tòa án nào?

Căn cứ theo điểm a khoản 1 Điều 35 và điểm a khoản 1 Điều 39 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, Tòa án nhân dân cấp huyện nơi bị đơn cư trú, làm việc có thẩm quyền giải quyết vụ án ly hôn đơn phương theo thủ tục sơ thẩm.

Một số trường hợp đặc thù về thẩm quyền:

Trong thực tiễn giải quyết, việc thực hiện ly hôn đơn phương đúng quy định pháp luật sẽ giúp các đương sự tiết kiệm đáng kể thời gian và chi phí tố tụng.

• Nếu hai bên có thỏa thuận bằng văn bản yêu cầu Tòa án nơi người khởi kiện cư trú, làm việc giải quyết: Tòa án nơi người khởi kiện cư trú có thẩm quyền.
• Nếu không xác định được nơi cư trú của bị đơn: Người khởi kiện nộp đơn tại Tòa án nơi bị đơn cư trú, làm việc cuối cùng hoặc nơi bị đơn có tài sản.
• Nếu có yếu tố nước ngoài (đương sự ở nước ngoài hoặc tài sản ở nước ngoài): Thẩm quyền thuộc về Tòa án nhân dân cấp tỉnh.

4. Quy trình các bước Tòa án giải quyết vụ án ly hôn đơn phương

Trình tự tố tụng diễn ra qua 4 giai đoạn chính theo Bộ luật Tố tụng dân sự:

1. Giai đoạn 1: Nộp đơn và nộp tạm ứng án phí: Người khởi kiện nộp hồ sơ. Trong vòng 08 ngày làm việc, Thẩm phán kiểm tra hồ sơ và ban hành Thông báo nộp tiền tạm ứng án phí. Người khởi kiện nộp tạm ứng án phí tại Chi cục Thi hành án dân sự (mức tạm ứng án phí sơ thẩm không có giá ngạch là 300.000 đồng) và nộp biên lai cho Tòa án để vụ án được chính thức thụ lý.
2. Giai đoạn 2: Chuẩn bị xét xử và thu thập chứng cứ: Thời hạn chuẩn bị xét xử là 04 tháng (vụ án phức tạp có thể gia hạn tối đa 02 tháng). Trong thời gian này, Thẩm phán triệu tập các đương sự lấy lời khai, tiến hành xác minh tài sản, thu thập tài liệu chứng cứ cần thiết.
3. Giai đoạn 3: Mở phiên họp kiểm tra chứng cứ và hòa giải: Thẩm phán tổ chức phiên họp kiểm tra việc giao nộp, tiếp cận công khai chứng cứ và tiến hành hòa giải. Nếu hòa giải thành, Tòa ra quyết định công nhận sự thỏa thuận. Nếu hòa giải không thành, Tòa ban hành Quyết định đưa vụ án ra xét xử.
4. Giai đoạn 4: Phiên tòa sơ thẩm xét xử: Hội đồng xét xử gồm Thẩm phán và Hội thẩm nhân dân tiến hành xét xử công khai, nghe các bên tranh tụng và tuyên Bản án giải quyết việc chấm dứt quan hệ hôn nhân, giao quyền nuôi con, mức cấp dưỡng và chia tài sản.

5. Xử lý trường hợp bị đơn cố tình trốn tránh hoặc vắng mặt

Một trong những vướng mắc lớn nhất khi ly hôn đơn phương là đối phương cố tình không đến Tòa theo giấy triệu tập nhằm kéo dài thời gian. Căn cứ theo Điều 227 và Điều 228 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015:

• Tòa triệu tập hợp lệ lần thứ nhất mà bị đơn vắng mặt: Tòa án phải hoãn phiên tòa (trừ khi bị đơn có đơn xin xét xử vắng mặt).
• Tòa triệu tập hợp lệ lần thứ hai mà bị đơn vẫn cố tình vắng mặt không vì lý do bất khả kháng: Tòa án sẽ tiến hành xét xử vắng mặt bị đơn và tuyên bản án có giá trị thi hành.

6. Câu hỏi thường gặp về ly hôn đơn phương (FAQ)

Hỏi: Ly hôn đơn phương mất bao nhiêu tiền và ai là người chịu án phí?
Trả lời: Án phí sơ thẩm ly hôn không có giá ngạch là 300.000 đồng, do người khởi kiện chịu toàn bộ. Nếu có tranh chấp tài sản thì phần tài sản được chia sẽ chịu thêm án phí theo giá ngạch quy định tại Nghị quyết 326/2016/UBTVQH14 tương ứng với tỷ lệ phần tài sản mỗi bên được chia.

Để quá trình giải quyết ly hôn đơn phương diễn ra thuận lợi, các bên đương sự cần chủ động chuẩn bị đầy đủ hồ sơ, tài liệu chứng cứ ngay từ ban đầu.

Hỏi: Tôi có thể ủy quyền toàn bộ cho Luật sư đi Tòa ly hôn thay tôi được không?
Trả lời: Theo khoản 4 Điều 85 Bộ luật Tố tụng dân sự 2015, đối với việc ly hôn, đương sự không được ủy quyền cho người khác thay mặt mình tham gia tố tụng mà phải trực tiếp tham gia phiên tòa. Tuy nhiên, bạn hoàn toàn có quyền nhờ Luật sư tham gia tố tụng với tư cách người bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp để bảo vệ quyền nuôi con và tài sản.

👉 Xem thêm bài viết liên quan: Thủ tục ly hôn

👉 Xem thêm bài viết liên quan: Mẫu đơn ly hôn đơn phương

👉 Xem thêm bài viết liên quan: Án phí ly hôn

7. Dịch vụ hỗ trợ ly hôn đơn phương nhanh chóng tại Luật Ánh Dương

Nếu bạn đang gặp bế tắc vì đối phương bất hợp tác, giấu giấy tờ hoặc đe dọa cản trở, hãy để đội ngũ Luật sư giàu kinh nghiệm của Luật Ánh Dương đồng hành:

• Soạn thảo đơn khởi kiện sắc bén, đầy đủ luận cứ pháp lý vững chắc.
• Hỗ trợ thu thập trích lục tài liệu hộ tịch, chứng cứ ngoại tình, bạo lực gia đình.
• Đại diện bảo vệ quyền trực tiếp nuôi con và phân chia tài sản công bằng.
• Thúc đẩy tiến độ tố tụng nhanh gọn, tiết kiệm tối đa thời gian cho thân chủ.